ترجمه المیزان : سوره بقره آیات 252 - 243

top@z · 02-21-2012, 10:20 PM

ترجمه المیزان : سوره بقره آیات 252 - 243

ترجمة الميزان ج : 2ص :421

أَ لَمْ تَرَ إِليالَّذِينَ خَرَجُوا مِن دِيَرِهِمْ وَ هُمْ أُلُوفٌ حَذَرَ الْمَوْتِفَقَالَ لَهُمُ اللَّهُ مُوتُوا ثُمَّ أَحْيَهُمْإِنَّ اللَّهَ لَذُو فَضلٍ عَلي النَّاسِ وَ لَكِنَّ أَكثرَ النَّاسِ لا يَشكرُونَ‏(243)

[برای مشاهده لینک ها باید عضو سایت شوید ، برای عضویت اینجا کلیک کنید ...]

مگر داستان آنان كه هزاران نفر بودند و از بيممرگ ، از ديار خويش بيرون شدند نشنيدي كه خدا به ايشان گفت بميريد ، آنگاهزنده‏شان كرد كه خدا بر مردم كريم است ولي بيشتر مردم سپاسگزاري نمي‏كنند 421 .

بيان آيه

ا لم تر الي الذين خرجوا من ديارهم و هم الوف حذر الموت ... كلمه رؤيت كه مصدر فعل تري است و به معناي ديدن است ، در اينجا به

ترجمة الميزان ج : 2ص :422

معناي ديدن نيامده ، بلكه به معناي علم آمده ، وعلت اينكه از علم تعبير به رؤيت كرده براي اين است كه بفهماند مطلب آنقدرروشن است كه مي‏توان آگاهي از آن را ديدن خواند اين آيه شريفه ، همانندآيات زير است كه مي‏فرمايد : ا لم تر ان الله خلق السموات و الارض بالحق ونيز مي‏فرمايد : ا لم تر كيف خلق الله سبع سموات طباقا ؟ زمخشري در اينباره گفته است كلمه ا لم تر به منزله يك مثال است كه در مقام شگفت‏انگيزي وتعجب به كار مي‏رود ، وقتي كه مي‏گوئيم : أ لم تر كذا و كذا معنايش ايناست كه : راستي تعجب نمي‏كني از اينكه چنين و چنان شد ؟ و كلمه حذر الموتمفعول له براي فعل خرجوا است ، و معنايش اين است كه : مگر نديدي آن كسانيرا كه به خاطر ترس از مرگ ، از ديار خود خارج شدند ؟ و نيز ممكن است كه آنرا مفعول مطلق گرفته و بگوئيم : تقدير آيه : خرجوا من ديارهم و هم الوفيحذرون الموت حذرا ، است يعني از ديار خود بيرون شدند در حالي كه هزاراننفر بودند ، و از مرگ مي‏ترسيدند ، ترسيدني كه ناگفتني است .

فقال لهم الله موتوا ثم احياهم ... امر در اين آيه شريفه ، امر تكويني است و منافاتي ندارد كه مرگ اينگروهاز مجراي طبيعي واقع شده باشد ، همچنانكه در روايات هم آمده است كه به مرضطاعون مرده‏اند ، و اگر تعبير به امر ( بميريد ) كرده و نفرمود خدا ايشانرا ميراند و سپس زنده كرد ، براي اين بود كه بهتر بر نفوذ قدرت و غلبه امرالهي دلالت كند ، چون تعبير به انشاء در امور تكويني از تعبير به خبر دادنمؤثرتر و مؤكدتر است ، همچنانكه در اوامر تشريعي تعبير به اخبار مؤكدتر استاز تعبير به انشاء .

(وقتي بخواهيم به مامور خود دستور مؤكدي بدهيم ، گفتن اين كه فلان كار را مي‏كني مؤكدتر است از گفتن اينكه فلان كار را بكن) .

مترجم و جمله : ثم احياهم تا حدي دلالت دارد براينكه خداي تعالي زنده‏شان كرده تا زندگي كنند ، و بعد از زنده شدن مدتيزندگي كرده‏اند ، براي اينكه اگر اين احياء و زنده ساختن ، صرفا معجزه‏ايبوده تا ديگران از آن عبرت بگيرند و يا دليلي و يا بياني براي اثبات حقيقتيبوده باشد ، بايد آن را ذكر مي‏كرد ، چون رسم قرآن در بلاغتش همين است ،همچنانكه در داستان اصحاب كهف ذكر كرد كه بعد از زنده شدن چه كارهائي كردند، علاوه بر اينكه جمله بعدش هم كه مي‏فرمايد : ان الله لذو فضل علي الناس ... ، اشعاري بر اين معنا دارد ، چون زنده كردن وقتي فضل مي‏شود كه زندهشده چند صباح ديگر زنده بماند .

ترجمة الميزان ج : 2ص :423

و لكن اكثر الناس لا يشكرون .

top@z · 02-21-2012, 10:22 PM

در اين جمله مي‏توانست به جاي كلمه ناس ضميربياورد ( چون قبلا اين كلمه در كلام آمده بود ) و بفرمايد و لكن اكثرهم لايشكرون ، ولي دوباره كلمه ناس را ذكر كرد تا دلالت كند بر پائين بودن سطحفكر ايشان علاوه بر اينكه اگر ضمير مي‏آورد معنايش اين مي‏شد كه بيشتر همانزنده شدگان ، شكرگزار نيستند ، با اينكه منظور اين نبوده ، بلكه خواستهاست بفرمايد : بطور كلي اكثر مردم جهان شاكر نيستند .

و اين آيه بدون مناسبت با آيات بعدي خود كه متعرض فريضه قتال است نيست ، چون قتال نيز باعث مي‏شود كه مردمي بعد از مردن زنده شوند .

يكي از مفسرين هم گفته‏اند : كه آيه شريفهمثالي است كه خداي تعالي زده و حال امتي عقب مانده و توسري خور اجانب و زيرسلطه و سيطره بيگانگان را مثال مي‏زند ، كه با قيام و دفاعش از حقوق حياتيخود و به دست آوردن استقلال در حكومت خويش را تامين نموده ، حياتي نو بهدست مي‏آورد ، و اينك حاصل گفتار آن مفسر از نظر شما مي‏گذرد .

او مي‏گويد اگر اين آيه شريفه در مقام نقلداستان قومي از بني اسرائيل و يا غير بني اسرائيل بود ، همچنانكه هر دواحتمال در رواياتي آمده ، جا داشت نام پيامبر معاصر آن قوم را ببرد ، ومثلا بفرمايد كه اين قوم از بني اسرائيل بودند ، همچنانكه روش و مرام قرآندر ساير داستانهايش همين است ، پس معلوم مي‏شود در چنين مقامي نيست .

علاوه بر اينكه اگر به راستي و بگفته روايات ،چنين قومي در بني اسرائيل وجود داشتند ، و معاصر حزقيل پيغمبر ( علي نبينا وآله و عليه السلام ) بودند بايد تورات داستانهاي حزقيل (عليه‏السلام‏) رانقل مي‏كرد ، و نكرده ، پس معلوم مي‏شود روايات نامبرده از همان رواياتمعروف اسرائيلي است كه به دست پليد يهود ، جعل و به منظور بي اعتبار كردناحاديث صحيح ، داخل در روايات شده است .

از اين هم كه بگذريم ما همه مي‏دانيم كه مرگ وحيات در دنيا يكي است انسان يك بار زنده مي‏شود و يك بار مي‏ميرد ،همچنانكه آيه شريفه : لا يذوقون فيها الموت الا الموتة الاولي و آيه : واحييتنا اثنتين بر اين معنا دلالت دارند ، پس دو حيات در دنيا معنا ندارد ،پس آيه شريفه در مقام مثل زدن است ، و مراد از آن ، مجسم نمودن وضع قومياست كه دشمني نيرومند بر آنان حمله‏ور شده و ذليل و زير دستشان كرده ، وسلطه خود را در همه شؤون آنان گسترش داده ، هر كاري دلش مي‏خواهد مي‏كند ، واين مردم ذليل از استقلال خود

ترجمة الميزان ج : 2ص :424

دفاع ننموده ، با اينكه هزاران نفر بودند و هر كاري مي‏توانستند بكنند ، اما از ترس مرگ ، از ديار خود بيرون شدند .

خداي سبحان به ايشان فرمود : به مرگ ذلت و جهلبميريد كه جهل و خمود و ذلت خود نوعي مرگ است ، همچنانكه علم و غيرت و زيربار ظلم نرفتن خود نوعي حيات به شمار مي‏آيد ، و در كلام مجيدش فرموده : ياايها الذين آمنوا استجيبوا لله و للرسول اذا دعاكم لما يحييكم .

و نيز مي‏فرمايد : او من كان ميتا فاحييناه و جعلنا له نورا يمشي به في الناس كمن مثله في الظلمات ليس بخارج منها .

و سخن كوتاه اينكه : اين هزاران نفر به ذلت ودر زير چكمه‏هاي دشمن مي‏ميرند ، و همچنان مرده مي‏مانند ، تا آنكه خدايسبحان روحيه قيام و دفاع از خويشتن را به آنان القا مي‏كند ، و همين مردگانتو سري خور ، قيام نموده و حقوق از دست رفته خود را مي‏طلبند ، و در آخراستقلال مي‏يابند ، و اينها كه خدا زنده‏شان كرده هر چند به حسب اشخاص ،غير آنهائي هستند كه خدا آنها را دچار مرگ ذلت‏بار كرده بود ، به جز اينكههمه در حقيقت يك امتند ، كه در دوره‏اي مرده بودند و در دوره‏اي ديگر زندهشدند ، و در قرآن كريم مورد ديگري هست كه خداي تعالي قومي را واحد خوانده ،با اينكه اشخاص آن مختلف هستند مانند آيه شريفه : و اذ انجيناكم من آلفرعون كه اولين و آخرين بني اسرائيل را يك قوم دانسته ، به آخرين ايشانمي‏فرمايد : كه ما شما را از فرعون نجات داديم ، با اينكه اولين ايشان رانجات داده بود ، و نيز مانند آيه شريفه : ثم بعثناكم من بعد موتكم .

پر واضح است كه اگر نظريه ما در باره اين آيهدرست نباشد ارتباط آيه كه در مقام مثل زدن است ، با آيات بعدش كه در بارهقتال است برقرار نمي‏شود ، و اين خلاصه‏اي از گفتار آن مفسر بود .

و اين گفتار بطوري كه ملاحظه مي‏كنيد زمانيقابل قبول است كه اولا يا بطور كلي معجزات و خوارق عادات را منكر شويم ، ويا بعضي از انحاي آن را ( چون مرده را زنده كردن ) و

ترجمة الميزان ج : 2ص :425

top@z · 02-23-2012, 10:58 PM

ما در بحث پيرامون معجزه آن را اثبات نموديم ،علاوه بر اينكه خود قرآن ظهور در اين دارد كه مرده زنده كردن و امثال آن رااثبات كرده است ، و به فرض اينكه ما نتوانيم معجزه را از راه عقل اثباتكنيم ، هيچ مسلمانينمي‏تواند ظهور قرآن را در اثبات آن ، انكار نمايد .

و ثانيا صاحب اين نظريه مي‏خواهد اين ادعاي خودرا كه قرآن دلالت دارد بر اينكه بيش از يك زندگي در دنيا ممكن نيست اثباتكند ، همچنانكه در مقام اثبات هم برآمده ، و به آيات لا يذوقون فيها الموتالا الموتة الاولي و احييتنا اثنتين استدلال كرده است .

ولي هرگز نمي‏تواند اثبات كند ، بلكه تماميآياتي كه دلالت بر احياي مردگان دارد ، مانند آيات مربوط به داستانهايابراهيم و موسي و عيسي و عزير كه دلالتش به نحوي است كه قابل انكار نيست ،در رد دعوي او كافي است ، علاوه بر اينكه حيات دنيا اگردر وسطش مرگياتفاق بيفتد دو حيات نمي‏شود ، همچنانكه اين معنا با كمال خوبي از داستانعزير كه پس از زنده شدن مدتها از مرگ خود بي‏خبر بود استفاده مي‏شود ، چونخود عزير و امثال او معتقد بودند يك بار به دنيا آمدند و يكبار هم مي‏روند ،و اما آن دو آيه‏اي كه به آنها استدلال كرده بود ، هيچ دلالتي بر مدعايشندارد و تنها بر نوعي از حيات دلالت مي‏كند ، مي‏خواهد بفرمايد زندگي اهلبهشت يك نوع زندگي‏اي است كه مرگ در پي ندارد و با نوع زندگي دنيا فرق دارد .

و ثالثا اينكه گفت : اگر اين آيه مربوط به سرگذشت قوم معيني بود،بايدنام آن قوم را مي‏برد ، و پيامبر آن قوم را معين مي‏كرد ، درست نيست ،براي اينكه وجوه بلاغت همه جا يك جور نيست ، جائي هست كه بلاغت اقتضامي‏كند كلام طولاني شود ، و جزئيات واقعه ذكر شود ، و جائي ديگر اقتضايكوتاه گوئي و حذف جزئيات را دارد .

و نظائر اين آيه در قرآن هست ، مانند آيه شريفه : قتل اصحاب الاخدود ، النار ذات الوقود اذ هم عليها قعود و هم علي مايفعلون بالمؤمنين شهود و آيه شريفه : و ممن خلقنا امة يهدون بالحق و بهيعدلون آنان را كه ملاحظه مي‏كنيد نام اين دو قوم را نبرده است .

ترجمة الميزان ج : 2ص :426

مترجم : ( و مانند تمامي آياتي كه به اتفاقشيعه و سني در فضائل امير المؤمنين و جايگاه آن جناب از قبيل ليلة المبيت وغدير خم و خيبر و نذر و صدقه انگشتر و تطهير و امثال آن نازل شده ، كه درهيچ يك از آنها نام آن جناب نيامده است) .

و رابعا اينكه گفت : اگر آيه را حمل بر تمثيلنكنيم ارتباطش با آيات بعد از نظر معنا درست نمي‏شود صحيح نيست ، براياينكه خواننده خوب مي‏داند كه وقتي همه مي‏دانيم آيات قرآن تكه تكه و بهتدريج نازل شده ديگر احتياج نداريم كه با زحمت و با چسب‏هاي نچسب بين آنهاارتباط برقرار كنيم ، بله بعضي از آيات قرآن هست كه به يكديگر مربوطند ، وارتباطشان روشن است ، كه شان كلام بليغ هم همين است .

پس حق مطلب اين شد ، كه ظاهر آيه مورد بحثمي‏رساند كه در مقام بيان يك سرگذشت است ، و اي كاش از اين مفسر مي‏پرسيديماين چه بلاغتي است كه گوينده‏اي كلامي بگويد كه ظهور در قصه و واقعه‏ايدارد ولي منظور خود گوينده آن معناي ظاهري نباشد ، بلكه يك معناي خيالي وخالي از حقيقتي باشد كه به عنوان تمثيل در قالب يك قصه ريخته باشد ؟ .

علاوه بر اينكه شيوه و روال قرآن كريم هموارهبر اين است كه مثال را طوري بزند تا از غير مثال مشخص باشد ، همچنانكهمي‏بينيم در موارد مثل تعبيرات زير را مي‏آورد : مثل الذين حملوا مثلهمكمثل الذي انما مثل الحيوة الدنيا و تعبيرات ديگري نظير اينها ، كه در همهآنها كلمه مثل را مي‏آورد ، تا از قصه مشخص باشد .

بحث روايتي

در احتجاج از امام صادق (عليه‏السلام‏) روايتكرده كه در ضمن حديثي فرمود : خداي تعالي قومي را كه از ترس طاعون ازخانه‏هاي خود و از وطن مانوس خود بيرون شدند ، و فرار كردند همه آنها را كهعددي بي شمار داشتند بميراند ، مدتي طولاني از اين ماجرا گذشت ، حتياستخوانشان پوسيد،و بند بند استخوانها از هم جدا شد ، و خاك شدند ، آنگاه خداي تعالي

ترجمة الميزان ج : 2ص :427

top@z · 02-23-2012, 10:59 PM

پيامبري را به نام حزقيل مبعوث كرد و آن جنابدر وقتي كه خدا هم مي‏خواست خلق خويش را زنده ببيند دعا كرد ، و بدنهايمتلاشي شده آنان جمع شده جانها به بدنها برگشت ، و برخاستند به همان هياتيكه مرده بودند ، يعني حتي يك نفر از ايشان كم نشده بود ، پس از آن مدتيطولاني زندگي كردند .

مؤلف : اين معنا را كليني و عياشي به نحوگسترده‏تري روايت كرده‏اند و در آخر روايتشان آمده كه در باره همين قوم بودكه آيه شريفه : ا لمتر الي الذين خرجوا من ديارهم ... نازل شد .

ترجمة الميزان ج : 2ص :428

وَ قَتِلُوا في سبِيلِ اللَّهِ وَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ سمِيعٌ عَلِيمٌ‏(244)

مَّن ذَا الَّذِي يُقْرِضاللَّهَ قَرْضاً حَسناً فَيُضعِفَهُ لَهُ أَضعَافاً كثِيرَةًوَ اللَّهُيَقْبِض وَ يَبْصط وَ إِلَيْهِ تُرْجَعُونَ‏(245)

أَ لَمْ تَرَ إِليالْمَلا مِن بَني إِسرءِيلَ مِن بَعْدِ مُوسي إِذْ قَالُوا لِنَبي‏ٍلَّهُمُ ابْعَث لَنَا مَلِكاً نُّقَتِلْ في سبِيلِ اللَّهِقَالَ هَلْعَسيْتُمْ إِن كتِب عَلَيْكمُ الْقِتَالُ أَلا تُقَتِلُواقَالُواوَ مَا لَنَا أَلا نُقَتِلَ في سبِيلِ اللَّهِ وَ قَدْ أُخْرِجْنَا مِندِيَرِنَا وَ أَبْنَائنَافَلَمَّا كُتِب عَلَيْهِمُ الْقِتَالُ تَوَلَّوْاإِلا قَلِيلاً مِّنْهُمْوَ اللَّهُ عَلِيمُ بِالظلِمِينَ‏(246)

وَ قَالَلَهُمْ نَبِيُّهُمْ إِنَّ اللَّهَ قَدْ بَعَث لَكمْ طالُوت مَلِكاًقَالُواأَني يَكُونُ لَهُ الْمُلْك عَلَيْنَا وَ نحْنُ أَحَقُّ بِالْمُلْكِ مِنْهُوَ لَمْ يُؤْت سعَةً مِّنَ الْمَالِقَالَ إِنَّ اللَّهَ اصطفَاهُعَلَيْكمْ وَ زَادَهُ بَسطةً في الْعِلْمِ وَ الْجِسمِوَ اللَّهُ يُؤْتيمُلْكهُ مَن يَشاءُوَ اللَّهُ وَسِعٌ عَلِيمٌ‏(247)

وَ قَالَ لَهُمْنَبِيُّهُمْ إِنَّ ءَايَةَ مُلْكهِ أَن يَأْتِيَكمُ التَّابُوت فِيهِسكينَةٌ مِّن رَّبِّكمْ وَ بَقِيَّةٌ مِّمَّا تَرَك ءَالُ مُوسي وَ ءَالُهَرُونَ تحْمِلُهُ الْمَلَئكَةُإِنَّ في ذَلِك لاَيَةً لَّكمْ إِن كُنتُممُّؤْمِنِينَ‏(248)

فَلَمَّا فَصلَ طالُوت بِالْجُنُودِ قَالَ إِنَّاللَّهَ مُبْتَلِيكم بِنَهَرٍ فَمَن شرِب مِنْهُ فَلَيْس مِني وَ مَن لَّمْيَطعَمْهُ فَإِنَّهُ مِني إِلا مَنِ اغْتَرَف غُرْفَةَ بِيَدِهِفَشرِبُوامِنْهُ إِلا قَلِيلاً مِّنْهُمْفَلَمَّا جَاوَزَهُ هُوَ وَ الَّذِينَءَامَنُوا مَعَهُ قَالُوا لا طاقَةَ لَنَا الْيَوْمَ بِجَالُوت وَجُنُودِهِقَالَ الَّذِينَ يَظنُّونَ أَنَّهُم مُّلَقُوا اللَّهِ كم مِّنفِئَةٍ قَلِيلَةٍ غَلَبَت فِئَةً كثِيرَةَ بِإِذْنِ اللَّهِوَ اللَّهُ مَعَالصبرِينَ‏(249)

وَ لَمَّا بَرَزُوا لِجَالُوت وَ جُنُودِهِ قَالُوارَبَّنَا أَفْرِغْ عَلَيْنَا صبراً وَ ثَبِّت أَقْدَامَنَا وَ انصرْنَاعَلي الْقَوْمِ الْكفِرِينَ‏(250)

فَهَزَمُوهُم بِإِذْنِ اللَّهِ وَ قَتَلَدَاوُدُ جَالُوت وَ ءَاتَاهُ اللَّهُ الْمُلْك وَ الحِْكمَةَ وَ عَلَّمَهُمِمَّا يَشاءُوَ لَوْ لا دَفْعُ اللَّهِ النَّاس بَعْضهُم بِبَعْضٍلَّفَسدَتِ الأَرْض وَ لَكنَّ اللَّهَ ذُو فَضلٍ عَلي الْعَلَمِينَ‏(251)

تِلْك ءَايَت اللَّهِ نَتْلُوهَا عَلَيْك بِالْحَقّ‏ِوَ إِنَّك لَمِنَالْمُرْسلِينَ‏(252)

ترجمة الميزان ج : 2ص :429

top@z · 02-23-2012, 11:00 PM

ترجمه آيات

در راه خدا كارزار كنيد و بدانيد كه خدا شنوا و دانا است ( 244) .

كيست كه خدا را وامي نيكو دهد و خدا وام او رابه دو برابرهاي بسيار افزون كند خدا است كه تنگي مي‏آورد و فراواني نعمتمي‏دهد و به سوي او بازگشت مي‏يابيد ( 245 ) .

مگر داستان آن بزرگان بني اسرائيل را نشنيدي كهپس از موسي به پيامبر خود گفتند : پادشاهي براي ما نصب كن تا در راه خداكارزار كنيم و او گفت : از خود مي‏بينيد كه اگر كارزار بر شما واجب شودشانه خالي كنيد ؟ گفتند : ما كه از ديار و فرزندان خويش دور شده‏ايم برايچه كارزار نمي‏كنيم ؟ ولي همينكه كارزار بر آنان مقرر شد به جز اندكي رويبرتافتند و خدا به كار ستمگران دانا است ( 246) .

پيغمبرشان به آنان گفت : خدا طالوت را بهپادشاهي شما نصب كرد گفتند : از كجا وي را بر ما سلطنت باشد كه ما به شاهياز او سزاوارتريم چون او مال فراواني ندارد گفت : خدا او را از شماسزاوارتر ديده ، چون دانشي بيشتر و تني نيرومندتر دارد ، خدا ملك خويش رابه هر كه بخواهد مي‏دهد كه خدا وسعت بخش و دانا است ( 247 ) .

و نيز به ايشان گفت نشانه پادشاهي وي اين استكه صندوق معروف دوباره به شما بر مي‏گردد تا آرامشي از پروردگارتان باشد وباقي مانده‏اي از آنچه خدا به خاندان موسي و هارون داده بود در آن استفرشتگان آن را حمل مي‏كنند كه در اين نشانه براي شما عبرتي هست اگر ايمانداشته باشيد ( 248) .

و همينكه طالوت سپاهيان را بيرون برد گفت خداشما را با نهري امتحان كند ، هر كه از آن بنوشد از من نيست و هر كس از آنننوشد از من است مگر آن كس كه با مشت خود كفي بردارد و لبي تر كند و از آنهمه لشگر به جز اندكي ، همه نوشيدند و همينكه او با كساني كه ايمان داشتنداز شهر بگذشت گفتند امروزه ما را طاقت جالوت و سپاهيان وي نيست آنها كهيقين داشتند به پيشگاه پروردگار خويش مي‏روند گفتند : چه بسيار شده كهگروهي اندك به خواست خدا بر گروهي بسيار غلبه كرده‏اند و خدا پشتيبانصابران است ( 249 ) .

ترجمة الميزان ج : 2ص :430

و چون با جالوت و سپاهيانش روبرو شدند گفتند : پروردگارا صبري به ما ده و قدمهايمان را استوار ساز و بر گروه كافران[برای مشاهده لینک ها باید عضو سایت شوید ، برای عضویت اینجا کلیک کنید ...] ( 250 ) .

پس به خواست خدا شكستشان دادند و داود جالوت رابكشت و خدايش پادشاهي و فرزانگي بداد و آنچه مي‏خواست به او بياموخت اگربعض مردم را به بعضي ديگر دفع نمي‏كرد زمين تباه مي‏شد ولي خدا با اهل جهانصاحب كرم است ( 251) .

اين آيت‏هاي خدا است كه ما به حق بر تو مي‏خوانيم و همانا تو از پيامبراني ( 252) .

بيان آيات

اتصال روشني كه در بين اين آيات به چشم مي‏خورد ، و ارتباطي كه ميان مساله قتال و مساله ترغيب درقرضالحسنه و نيز ارتباطي كه ميان اين دو مساله با سرگذشت طالوت و داود وجالوت هست ، اين نكته را به ما مي‏فهماند كه اين آيات يك باره نازل شده ومنظور از آن ، بيان دخالتي است كه قتال در شؤون حيات و پديد آوردن روحيهپيشرفت امت در حيات ديني و دنيائيش دارد ، و اهل قتال را به سعادت حقيقيشانمي‏رساند .

آري ، خداي سبحان در اين آيات فريضه جهاد رابيان نموده و مردم را دعوت مي‏كند به اينكه در تجهيز يكديگر و فراهم نمودننفرات و تجهيزات ، انفاق كنند .

و اگر اين انفاق را قرض دادن به خدا خوانده ،چون انفاق در راه خدا است ، علاوه بر اينكه اين تعبير هم تعبيري است سليس ،و هم مشعر به قرب خدا ، مي‏فهماند انفاق كنندگان نزديك به خدا هستند بطوريكه با او دادوستد دارند .

آنگاه داستان طالوت و جالوت و داوود را خاطرنشان مي‏كند ، تا مؤمنين كه مامور به قتال با دشمنان دين هستند عبرت بگيرندو بدانند كه حكومت و غلبه همواره از آن ايمان و تقوا است ، هر چند كهدارندگان آن كم باشند ، و خواري و نابودي از آن نفاق و فسق است ، هر چند كهصاحبانش بسيار باشند ، براي اينكه بني اسرائيل كه اين داستان مربوط بهايشان است مادام كه در كنج خمود و كسالت و سستي خزيده بودند مردمي ذليل وتو سري خور بودند ، همينكه قيام كرده و در راه خدا كارزار نمودند ، كلمه حقرا پشتيبان خود قرار دادند ، هر چند كه افراد صادق ايشان در اين دعوي اندكبودند ، و اكثرشان وقتي جنگ حتمي شد فرار كردند ، و دوم اينكه سر اعتراضبر طالوت را باز نمودند ، و سوم اينكه ، از آن نهري كه مامور بودند ننوشند ،نوشيدند ، و چهارم اينكه ، به طالوت گفتند ما حريف جالوت و لشگر اونمي‏شويم ولي مع ذلك خدا ياريشان كرد ، و بر دشمن پيروزيشان داد ، و دشمنرا به اذن خدا فراري كردند ، و داوود ،

ترجمة الميزان ج : 2ص :431

top@z · 02-23-2012, 11:01 PM

جالوت را به قتل رساند ، و ملك و سلطنت در بنياسرائيل مستقر گرديد ، و حيات از دست رفته آنان دو باره به ايشان بازگشت ، وبار ديگر سيادت و قوت خود را باز يافتند ، و همه اين موفقيت‏ها جز به خاطرآن كلامي كه ايمان و تقوا به زبانشان انداخت نبود ، و آن كلام اين بود كهوقتي با جالوت و لشگرش برخوردند گفتند : ربنا افرغ علينا صبرا و ثبتاقدامنا و انصرنا علي القوم الكافرين ، اين ماجرا عبرتي است كه اگر همهمؤمنيني كه در هر عصر مي‏آيند آن را نصب العين خود قرار داده و راه گذشتگانصالح را پيش بگيرند ، بر دشمنان خود غلبه خواهند كرد ، البته مادام كهمؤمن باشند .

و قاتلوا في سبيل الله اين آيه جهاد را واجبمي‏كند ، و مي‏بينيم كه اين فريضه را در اين آيه و ساير موارد از كلامشمقيد به قيد سبيل الله كرده و اين براي آن است كه به گمان كسي در نيايد وكسي خيال نكند كه اين وظيفه ديني مهم ، صرفا براي اين تشريع شده كه امتي برساير مردم تسلط پيدا كرده ، و اراضي آنان را ضميمه اراضي خود كند ،همانطور كه نويسندگان تمدن اسلام ( چه جامعه‏شناسان و چه غير ايشان ) همينطور خيال كرده‏اند ، و حال آنكه چنين نيست و قيد في سبيل اللهمي‏فهماند كه منظور از تشريع جهاد در اسلام ، براي اين است كه دين الهي كه مايه صلاح دنيا و آخرت مردم است ، در عالم سلطه يابد .

و اعلموا ان الله سميع عليم .

اين جمله ، به مؤمنين هشدار مي‏دهد از اينكه دراين سير خود ، قدمي بر خلاف دستور خدا و رسول او بردارند و كلمه‏اي درمخالفت با آنها ( خدا و رسول او ) بگويند ، و حتي نفاقي در دل مرتكب شوند ،آنطور كه بني اسرائيل كردند ، آن زمان كه در باره طالوت به پيامبرشاناعتراض كردند ، كه او چگونه مي‏تواند بر ما سلطنت كند و يا گفتند : لا طاقةلنا اليوم بجالوت و جنوده وهنگامي كه جنگ بر آنان واجب شد ، سستي بهخرج دادند ، و پشت به جنگ كردند ، و آن زمان كه واجب شد تا از نهر آبننوشند ، مخالفت نموده ، و فرمان طالوت را اطاعت نكردند .

من ذا الذي يقرض الله قرضا حسنا فيضاعفه لهاضعافا كثيرة معناي كلمه قرض معروف است ، خداي تعالي هزينه‏اي را كه مؤمنيندر راه او خرج مي‏كنند ، قرض گرفتن خودش ناميده ، و اين به خاطر همان استكه گفتيم مي‏خواهد

ترجمة الميزان ج : 2ص :432

مؤمنين را بر اين كار تشويق كند ، و هم براياين است كه انفاقهاي نامبرده براي خاطر او بوده ، و نيز براي اين است كهخداي سبحان به زودي عوض آن را چند برابر به صاحبانش بر مي‏گرداند .

خداي تعالي سياق خطاب را كه قبلا امر بود ومي‏فرمود : جهاد كنيد ، به سياق خطاب ، استفهامي برگردانيد ، و فرمود : كيست از شما كه چنين و چنان كند ؟ ، با اينكه ممكن بود همين مطلب را نيز بهصورت امر بفرمايد ، مانند جمله در راه خدا جهاد كنيد و به او قرض بدهيد ، واين تغيير به خاطر نشان دادن ذهن مخاطب است ، چون سياق امر خالي از كسبتكليف نيست ، ولي سياق استفهام دعوت و تشويق است ، در نتيجه ذهن شنونده تاحدي از تحمل سنگيني امر استراحت مي‏كند ، ونشاط مي‏يابد .

و الله يقبض و يبسط و اليه ترجعون كلمه قبض بهمعناي گرفتن چيزي و كشيدن آن به طرف خويش است ، در مقابل كلمه بسط و همچنينبصط كه به معناي دادن و از خود دور كردن است ، و اين كلمه كه در اصل ازماده ( باء - سين - ط ) است ، و طبق يك قاعده صرفي ( سين ) آن به خاطراينكه پهلوي حرف ( ط ) كه به اصطلاح از حروف ( اطباق و تقسيم ) است قرارگرفته مبدل به ( صاد ) شده است .

و اينكه از صفات خداي تعالي سه صفت ( قبض و بسطو مرجعيت ) او را آورده ، براي اين توجه كه اشعار كند آنچه در راه خدا بهاو مي‏دهند باطل نمي‏شود ، و بعيد نيست كه چند برابر شود ، براي اينكهگيرنده آن خدا است و خدا هر چه را بخواهد ناقص مي‏كند و هر چه را بخواهدزياد مي‏كند ، و شما به سوي او بر مي‏گرديد و آن زياد شده را پس مي‏گيريد .

ا لم تر الي الملا من بني اسرائيل ... كلمه ملابطوري كه گفته‏اند به معناي جماعتي از مردم است كه بر يك نظريه اتفاقكرده‏اند و اگر چنين جمعيتي را ملا ناميدند براي اين است كه عظمت و ابهتشانچشم بيننده را پر مي‏كند .

و چنين جمعيتي از بني اسرائيل به پيامبر خودگفتند : پادشاهي براي ما معين كن تا در تحت فرمانش در راه خدا بجنگيم ، واز سياق بر مي‏آيد كه پادشاهي كه تا آنروز بر آنان تسلط داشته همان جالوتبوده ، كه در آنان به روشي رفتار كرده بود كه همه شؤون حياتي و استقلال وخانه و فرزند را از دست داده بودند و اين گرفتاري بعد از نجاتشان از شر آلفرعون بود ، كه شكنجه‏شان مي‏كردند و خدا موسي (عليه‏السلام‏) را بر آنانمبعوث كرد ، و بر آنان ولايت و

ترجمة الميزان ج : 2ص :433

top@z · 02-23-2012, 11:01 PM

سرپرستي داد ، بعد از موسي ولايت ايشان را بهاوصياي موسي وا گذاشت ، بعد از اين دوره‏ها بود كه گرفتار ديو جالوت شدند ،و وقتي ظلم جالوت به ايشان شدت يافتو فشار از طرف دستگاه جالوت برايشان زياد شد ، قواي باطنشان كه رو به خمود گذاشته بود ، بيدار شد ، وتعصب تو سري خورده و ضعيفشان زنده گشت ، در اينجا بود كه بزرگان قوم ازپيامبرشان درخواست مي‏كنند پادشاهي برايشان برگزيند تا به وسيله اواختلافات داخلي خود را برطرف نموده و قوايشان را تمركز دهند ، و در تحتفرمان آن پادشاه ، در راه خدا كارزار كنند .

قال هل عسيتم ان كتب عليكم القتال الا تقاتلوابني اسرائيل از پيامبر خود درخواست مي‏كردند كه پادشاهي برايشان معين كند ،تا در تحت لواي او در راه خدا كارزار كنند ، و چون پيغمبرشان چنين اختيارينداشت ، لذا كارزار كردن و تعيين فرمانده را به خداي تعالي ارجاع مي‏داد ،و در اين آيه از در تعظيم ، نام خدا را نبرده ، و تنها در پاسخشان ازايشان پرسيد ، آيا اگر چنين فرماندهي معين شود احتمال آن را مي دهيد كهنافرمانيش كنيد ؟ از اين پاسخ پيدا است كه آن جناب به وحي خدا ، ايننافرماني را از ظاهر حال آن خبردار شده ، و به همين جهت خداي تعالي رامنزه‏تر از آن دانسته كه نامش را ببرد ، تنها اشاره كرده كه امر ايندرخواست مربوط به خدا و راجع به اوست ، چون كتابتي كه در اين پاسخ آمده بهمعناي واجب شدن است و تنها كار خداي تعالي است .

گفتيم مخالفت و پشت كردن به جنگ از ظاهر حالآنان محتمل بود ، ولي همين امر ظاهر را به صورت استفهام بيان كرد ، تا مردماين ظاهر حال را انكار نموده ، در نتيجه تا حجت بر آنان تمام شود ، و همينپاسخ را داده گفتند : و ما لنا الا نقاتل في سبيل الله ؟ ( چه جهت دارد كهما در راه خدا قتال نكنيم ؟) .

قالوا : و ما لنا الا نقاتل في سبيل الله و قداخرجنا ... در اين پاسخ مساله بيرون شدن جبري از خانه و شهر را علت جنگيدن وكنايه از آن كردند و چون بيرون شدن از وطن مالوف مستلزم دورشدن اززن و فرزند و سبب محروميت از همه اين نعمتها مي‏شود ، لذا بيرون شدن را همبه وطن نسبت دادند ، و هم به فرزندان و گفتند : با اينكه از وطن و فرزندخود بيرون شده‏ايم .

فلما كتب عليهم القتال تولوا الا قليلا منهم ، والله عليم بالظالمين اين آيه به شهادت اينكه حرف فاء در اول آن است ، فرع ونتيجه گفتار پيامبر آن قوم ، كه پرسيد : هل عسيتم ... و جواب قوم كه گفتند : و ما لنا الا نقاتل ، واقع شده ، و جمله : و الله عليم بالظالمين ،دلالت دارد بر اينكه پرسش پيامبرشان كه پرسيد : هل عسيتم

ترجمة الميزان ج : 2ص :434

ان كتب عليكم القتال الا تقاتلوا ... ناشي ازوحي خداي سبحان بوده و معلوم مي‏شود خداي تعالي به او خبر داده كه اينهافردا كه صاحب فرمانده شدند از او اطاعت نخواهند كرد ، و قرار خواهند نمود وگرنه معنا ندارد ابتدا چنين سؤالي را پيش بكشد .

و قال لهم نبيهم : ان الله قد بعث لكم طالوتملكا قالوا : اني يكون له الملك علينا و نحن احق بالملك منه و لم يؤت سعةمن المال ؟ اين آيه شريفه پاسخ پيامبر ايشان است و اگر وي تعيين فرماندهيرا به خداي تعالي نسبت داده ، خواسته است بني اسرائيل را متوجه اشتباهشانكند ، كه تعيين فرماندهي را به پيامبرشان نسبت دادند ، و گفتند : تو يكپادشاه فرمانده براي ما معين كن ، و نگفتند : از خدا در خواست كن فرماندهيبراي ما معين كند ، و قتال را بر ما واجب سازد .

و به هر حال اينكه آن جناب نام آن فرمانده رابرد و فهماند كه او طالوت است باعث شد كه از دو جهت اعتراض كنند ، كه ايندو جهت به نظر آنان با سلطنت طالوت منافات داشته ، و خداي تعالي يكي از آندو جهت را از ايشان حكايت كرده كه گفتند : اني يكون له الملك علينا و نحناحق بالملك منه ... ؟ و معلوم است كه اين اعتراض كه به پيامبرشان كردند ودر آن هيچ دليلي بر اينكه طالوت ، شايستگي سلطنت ندارد و خود آنانسزاوارترند ، نياوردند ، گفتاري بوده كه احتياج به استدلال نداشته يعنيدليلش امر روشني بوده و آن امر روشن جز اين نمي‏تواند باشد كه بيت نبوت وبيت سلطنت دو بيت و دو دودمان بوده در بني اسرائيل كه اهل آن دودمان هموارهبه آن فخر مي‏كرده‏اند و طالوت از هيچ يك از اين دو بيت دو خاندان نبود وبه عبارتي ديگر طالوت نه از خاندان سلطنت بود ، و نه از خاندان نبوت ، و بههمين جهت گفتند : او كجا و سلطنت كجا ؟ خود ما سزاوارتر به سلطنت هستيم تااو ، چون هم از دودمان نبوتيم و هم از دودمان سلطنت ، و خدائي كه ما راشايسته چنين افتخاري دانسته ، چگونه راضي مي‏شود آن را به ديگري انتقال دهد .

(و اين گفتار يك ريشه اعتقادي داشته وگرنه ظاهرا اعتراضي بسيار بيجا است ) ، و ريشه اين گفتار اين است كه يهودمعتقد بودند كه در كار خدا بداء ، نسخ و تغييري نيست ، و اين سه از خدامحال است كه قرآن از ايشان حكايت كرده ، كه گفتند : يد الله مغلولة علتايديهم - دست خدا بسته است ، دستشان بسته باد و پيامبرشان در پاسخ فرموده : ان الله اصطفيه عليكم - خدا او را بر شما ترجيح داده پس اين يكي از دو جهتاعتراض بني اسرائيل بود .

جهت ديگري كه آن نيز به نظر ايشان منافات باسلطنت طالوت داشته همان است كه در جمله : و لم يؤت سعة من المال آمده ، چونطالوت مردي فقير بوده و به نظر بني اسرائيل

ترجمة الميزان ج : 2ص :435

top@z · 02-23-2012, 11:01 PM

سلطان بايد مردي توانگر باشد ، پيامبر آنان بهاين هم جواب داده به اينكه : و زاده بسطة في العلم و الجسم ... يعني سلطنتپول نمي‏خواهد ، بلكه نيروي فكري و جسمي مي‏خواهد ، كه طالوت هر دو را بيشاز شما دارد .

قال ان الله اصطفيه عليكم و زاده بسطة في العلمو الجسم كلمه اصطفا و و استصفاء به معناي اختيار و انتخاب است ، اصل آنماده : ( صاد - فاء - واو ) است كه به معناي چكيده و خالص از هر چيز است ، وكلمه بسطه به معناي سعة و قدرت است ، و اين كلام ، جواب به هر دو اعتراضبني اسرائيل است .

اما اعتراضشان به اينكه خودشان سزاوارتر به ملكو سلطنت هستند چون داراي شرافت دودمانند ، جوابش اين است كه وقتي خدايتعالي طالوت را براي سلطنت انتخاب كند قهرا او و دودمان او شرافتي پيدامي‏كند ما فوق شرافت ساير افراد بني اسرائيل و ساير دودمانهاي آن ، چونفضيلت همواره تابع تفضيل خداي تعالي است ، هر كه را او برتر بداند،برتر است .

و اما اعتراض دوم آنها كه ملاك پادشاه شدن پولاست جوابش را داد به اينكه سلطنت الهيه براي همين است كه ديگر پول‏داريملاك برتري قرار نگيرد ، سلطنت و استقرار حكومت در جامعه‏اي از مردم ، تنهاو تنها براي اين است كه اراده‏هاي متفرق مردم كه با نداشتن حكومت همه بههدر مي‏رفت ، در استقرار حكومت همه يك جا متمركز شود ، يعني همه تابع ارادهمسلمانان گردد ، و تمامي زمام‏ها و اختيارات به يك زمام وصل شده ، و سرنخهمه اختيارات به دست يك نفر بيفتد و در نتيجه هر فرد از افراد جامعه به راهكمالي كه خود لايق آن استبيفتد و در اين راه تكامل احدي مزاحم فرديديگر نشود و هيچ فردي بدون داشتن حق ( و فقط به خاطر داشتن ثروت يا قدرت ) جلو نيفتد ، و فردي ديگر فقط به خاطر نداشتن ثروت عقب نماند .

و سخن كوتاه اينكه : غرض از تشكيل ملك و حكومتاين است كه صاحب حكومت امور جامعه را طوري تدبير كند كه هر فردي از افرادجامعه به كمال لايق خود برسد ، و كسي و چيزي مانع پيشرفتش نگردد ، و برايچنين حكومت چيزي كه لازم است داشتن دو سرمايه است ، يكي علم به تمامي مصالححيات جامعه و مفاسد آن ، و دوم داشتن قدرت جسمي بر اجراي آنچه كه صلاحجامعه مي‏داند ، و اين دو در طالوت هست : و زاده بسطة في العلم و الجسم .

و اما مساله پول داري ، اگر كسي آن را هم دخيل در اين مساله بداند ، و از اركان اين كار بشمارد ، از جهل و بي خبري است .

ترجمة الميزان ج : 2ص :436

پيامبر اسرائيلي سپس هر دو پاسخ را يك جا و بهصورت يك دليل در آورده و مي‏گويد : و الله يؤتي ملكه من يشاء ، و خلاصه آناين است كه ملك تنها از آن خدا است و احدي را در آن نصيبي نيست ، مگر آنمقداري كه خدا به هر كسي داده باشد ، و در آن هم با اينكه تمليكش كرده بازخود او مالك است ، همچنانكه از اضافه در ( ملكه ) اين معنا به خوبي استفادهمي‏شود ، خوب وقتي داستان از اين قرار باشد پس خداي تعالي در ملكش هر جوربخواهد و اراده كند تصرف مي‏كند ، و احدي قادر نيست بگويد چرا و به چه جهت ؟ ( يعني كسي را نمي‏رسد كه از علت تصرف خدا پرسش كند ، براي اينكه تنهاخداي تعالي سبب مطلق است ، و نيز كسي قادر نيست كه از متمم عليت و ابزاركار او بپرسد ، براي اينكه خداي تعالي خودش به تنهائي سبب تام است ، اونيازي به متمم ندارد ) پس ديگر جاي اين سؤال نيست كه چرا ملك و سلطنت را ازدودماني به دودمان ديگر منتقل كرد ؟ و يا چرا آنرا به كسي داد كه اسبابظاهري و ابزار آن كه همان ثروت و نفرات باشد ندارد ؟ .

افعال خداي سبحان حكيمانه و داراي مصلحت است و در عين حال باريتعالي محكوم و مقهور مصالح نيست

و ايتاء و افاضه الهيه هر چند كه گفتيم به هرجور كه او بخواهد و به هر كس كه اراده كند صورت مي‏گيرد ، الا اينكه در عينحال بطور بيهوده و گزاف و بدون حكمت و رعايت مصالح صورت نمي‏گيرد ، چونمقصود ما از اينكه مي‏گوئيم خداي تعالي هر چه بخواهد مي‏كند و ملك را به هركس كه بخواهد مي‏دهد و از اين قبيل مطالب اين نيست كه خدا در كارهايش جانبمصلحت را رعايت نمي‏كند ، و يا خدا كاري را كه مي‏كند نظير تيري است كه بهتاريكي بيندازد ، اگر تصادفا مطابق مصلحت صورت بگيرد كه گرفته ، و اگرنگيرد جزافي مي‏شود و محذوري هم پيش نمي‏آيد براي اينكه ملك ، ملك او است ،هر چه بخواهد مي‏كند ، نه منظور ما اين نيست زيرا كه اين را ادله ديني وبراهين عقلي باطل مي‏كند ( وقتي جزاف از خدا صحيح باشد ، ديگر عقل ما راملزم به انجام تكاليف ديني او نمي‏كند ، زيرا در يك يك احكام احتمال جزافمي‏دهد ) و اين معنا را هم ظواهر ديني باطل مي‏داند و هم براهين عقلي .

بلكه مقصود ما اين است كه خداي سبحان از آنجاكه هر خلق و امري به او بازگشت دارد قهرا مصالح و جهات خير هم ، مانند سايرموجودات مخلوق او هستند پس اگر مي‏گوئيم خدا هر كاري را طبق مصلحت انجاممي‏دهد معنايش اين نيست كه در كارهاي خود مقهور مصلحت و محكوم به حكم آناست ، بر خلاف ما كه در كارهايمان محكوم به آنيم ، پس وقتي خداي سبحان كاريمي‏كند يا خلقي مي‏آفريند ( و جز خوب و جميل نمي‏كند ) قهرا فعل او دارايمصلحت است ، و صلاح بندگانش در آن رعايت شده ، و در عين حال محكوم و مقهورمصلحت هم نيست .

ترجمة الميزان ج : 2ص :437

top@z · 02-23-2012, 11:02 PM

از اينجا معلوم مي‏شود كه اجتماع تعليل و اللهيؤتي ملكه من يشاء با تعليل ان الله اصطفيه عليكم و زاده بسطة في العلم والجسم ، درست است ، و منافاتي بين اين دو تعليل نيست ، براي اينكه[برای مشاهده لینک ها باید عضو سایت شوید ، برای عضویت اینجا کلیک کنید ...][برای مشاهده لینک ها باید عضو سایت شوید ، برای عضویت اینجا کلیک کنید ...]را به مصالح و اسباب تعليل مي‏كند ، و مي‏فرمايد طالوت علم و نيرويبدني بيشتري دارد ، و دومي مطلب را با اطلاق مالكيت خدا تعليل مي‏كند ،خدائي كه هر كاري بخواهد مي‏كند ، و اگر اينكه گفتيم منافاتي نيست بيناطلاق ملك خدا و اينكه هر چه مي‏خواهد مي‏كند ، و بين اينكه كارهايش همه ازروي مصالح و حكمت‏ها است درست نباشد ، اصلا اين دو جمله از آيه با همنمي‏خواند تا چه رسد به اينكه يكي متمم و مؤيد ديگري باشد.

و اين معنا را ذيل آيه كه مي‏فرمايد : و اللهواسع عليم ، به بهترين وجهي توضيح مي‏دهد ، براي اينكه كلمه واسع دلالتمي‏كند بر اينكه خداي تعالي از هيچ فعلي و ايتائي ( دادني ) ممنوع نيست ، وكلمه عليم دلالت مي‏كند بر اينكه : فعل او فعلي است كه از روي علم ثابت وغير قابل خطا سر مي‏زند ، پس خداي سبحان هر چه مي‏خواهد مي‏كند بدون اينكهچيزي مانعش شود ، و كاري نمي‏كند مگر آنكه آن كار ، داراي مصلحت واقعي باشد .

باقي مي‏ماند معناي كلمه واسع كه يكي از اساميخداي تعالي است و ماده وسعت كه كلمه سعه نيز از مشتقات آن است ، در اصل بهمعناي حالتي در جسم است كه با داشتن آن حالت اشيائي ديگر را در خودمي‏گنجاند ، مانند سعه ظرف كه هر چه بيشتر باشد آب بيشتر يا طعام بيشتر رادر خود جاي مي‏دهد ، و سعه صندوق به معناي گنجايش آن است نسبت به آنچه درآن مي‏گذارند ، و سعه خانه كه افراد بيشتري را در خود جاي مي‏دهد ، و ليكنبه عنوان استعاره در غني نيز استعمال مي‏شود اما نه هر غنائي و از هر جهتي ،بلكه غني از اين جهت كه گنجايش بذل و بخشش را دارد ، كانه مال وسيع ، آنمالي است كه ظرفيتي دارد كه هر چه بخواهند مي‏توانند از آن خرج كنند و بههمين معنا كلمه نامبرده در مورد خداي سبحان نيز استعمال مي‏شود ، وقتيمي‏گوئيم خدا واسع است معنايش اين است كه او غني است كه هر چه بخواهد بذلكند ، ناتوانش نمي‏سازد ، بلكه هر قدر بخواهد مي‏تواند بذل كند .

و قال لهم نبيهم ان آية ملكه ان ياتيكم التابوتفيه سكينة من ربكم كلمه تابوت به معناي صندوق است ، و اين كلمه بطوري كهگفته‏اند صيغه فعلوت از ماده توب است ، و توب به معناي رجوع است ، ( و بههمين جهت برگشتن از راه شيطان به سوي خدا را توبه گفته‏اند ) واگر صندوق را تابوت گفته‏اند براي اين است كه صاحبش همواره و پي‏درپي به سراغ او مي‏رود و به آن رجوع مي‏كند .

ترجمة الميزان ج : 2ص :438

گفتاري در معناي سكينت

كلمه سكينة از ماده سكون است كه خلاف حركت است ،و اين كلمه در مورد سكون و آرامش قلب استعمال مي‏شود و معنايش قرار گرفتندل و نداشتن اضطراب باطني در تصميم و اراده است ، همچنانكه حال انسان حكيماين چنين است ، ( البته منظور ما از حكيم دارنده حكمت اخلاقي است ) كه هركاري مي‏كند با عزم مي‏كند ، و خداي سبحان اين حالت را از خواص ايمان كاملقرار داده و آن را از مواهب بزرگ خوانده است .

توضيح اينكه آدمي به غريزه فطريش كارهائي كهمي‏كند ناشي از تعقل قبلي است ، يعني قبل از انجام هر كاري در عقل خودمقدمات آنرا مي‏چيند ، و طوري مي‏چيند كه وقتي عمل را انجام دهد مشتمل برمصالح او باشد ، و در سعادتش تاثير خوبي بگذارد ، و سعادت اجتماعي او را بهقدر خودش تامين كند ، آنگاه بعد از رديف كردن مقدمات در فكر و عقل عمل راطوري كه نقشه‏اش را كشيده انجام مي‏دهد ، و در انجامش آنچه بايد بكند وآنچه نبايد بكند ، رعايت مي‏نمايد .

و اين عمل فكري وقتي بر طبق اسلوب فطرت آدميصورت بگيرد ، و با در نظر داشتن اينكه انسان نمي‏خواهد و نمي‏طلبد ، مگرچيزي را كه نفع حقيقي در سعادتش داشته باشد ، قهرا اين عمل فكري طبق جريانيجاري مي‏شود كه منتهي به سكونت و آرامش خاطرش باشد ، و خلاصه قبل از هرعمل نقشه آن را طوري مي‏چيند كه در هنگام انجام عمل بدون هيچ اضطراب وتزلزلي آن را انجام دهد .

اين وضع انساني است داراي حكمت به معناياخلاقيش ، و اما انسانيكه در زندگي خود در ماديات فرو رفته و تابع هوي وهوس خود باشد ، چنين انساني همواره در مقدمه چيني‏هاي فكريش دچار اشتباهمي‏شود ، چون نافع واقعي و خيالي در دلش مختلط شده نمي‏تواند آن دو را ازهم جدا كند ، مسائل خيالي با آن زرق و برقي كه در خيالات هست در مسائل فكريو جدي او مداخله مي‏كند ، گاهي باعث انحراف او از سنن صواب مي‏شود ، وگاهي باعث تردد و اضطرابش مي‏گردد ، بطوري كه نتواند در اراده خود تصميمبگيرد ، و بطور جدي اقدام نمايد و در نتيجه شدائد و گرفتاري‏هايش را تحملكند .

اما كسي كه داراي ايمان به خداي تعالي است ،تكيه بر پايگاهي دارد كه هيچ حادثه و گرفتاري تكانش نمي‏دهد ، و به ركنيوابسته است كه انهدام نمي‏پذيرد ، و چنين كسي امور

ترجمة الميزان ج : 2ص :439

top@z · 02-23-2012, 11:08 PM

خود را بر پايه معارفي بنا نهاده كه شك واضطراب قبول نمي‏كند ، و در اعمالش با روحيه‏اي اقدام مي‏كند كه از تكليفالهي صددرصد صحيح منشا گرفته ، او هيچ سرنوشتي را به دست خود نمي‏داند تااز فوت آن بترسد ، و يا از فقدانش اندوهناك گردد ، و يا در تشخيص خير و شرشدچار اضطراب شود .

ولي غير مؤمن كه براي خود ولي نمي‏شناسد ، كسيرا كه عهده‏دار امورش باشد ندارد ، بلكه خير و شر خود را به دست خودشمي‏داند ، خودش را هم كه گفتيم چه وضعي دارد ، پس او در همه عمر در ميانظلمت افكاري كه از هر سو بر او هجوم مي‏آورد قرار دارد ، افكاري از سويهواهاي نفساني ، افكاري از ناحيه خيالهاي باطل ، افكاري از ناحيه احساساتشوم ، اينجا است كه به درستي معناي آيات زير را درك مي‏كنيم .

و الله ولي المؤمنين ذلك بان الله مولي الذينآمنوا و ان الكافرين لا مولي لهم الله ولي الذين آمنوا يخرجهم من الظلماتالي النور و الذين كفروا اولياؤهم الطاغوت يخرجونهم من النور الي الظلماتانا جعلنا الشياطين اولياء للذين لا يؤمنون ذلكم الشيطان يخوف اولياءهاينكه اضافه مي‏كنيم كه در آيه شريفه : و لا تجد قوما يؤمنون بالله و اليومالاخر يوادون من حاد الله و رسوله و لو كانوا آباءهم او ابناءهم اواخوانهم او عشيرتهم اولئك كتب في قلوبهم الايمان و ايدهم بروح منه در بارهكساني كه ايمان به خدا و رسول دارند مي‏فرمايد : اينان ممكن نيست با دشمنانخدا و رسول دوستي كنند ، هر چند كه پدر يا فرزند يا برادر يا خويشاوندشانباشد ، چون خداوند ايمان را در دلهايشان نوشته و حك كرده و به روحي از خودتاييدشان كرده است ، پس مي‏فهميم آن حيات جدا از حيات كفار ، كه در مؤمنينهست ،

ترجمة الميزان ج : 2ص :440

حياتي است كه از حيات و روح خدا سرچشمه دارد و پاداش و اثرش حك شدنايمانو استقرار آن در قلب است ، پس اين مؤمنين مؤيدند به روحي از خدا ، و اينروح وقتي افاضه مي‏شود كه ايمان در دل رسوخ كند ، آن وقت است كه حياتي جديددر جسم و كالبدشان دميده مي‏شود ، و در اثر آن نوري پيش پايشان را روشنمي‏كند .

و اين آيه بطوري كه ملاحظه مي‏كنيد نزديك بهانطباق با آيه زير است : هو الذي انزل السكينة في قلوب المؤمنين ليزدادواايمانا مع ايمانهم و لله جنود السموات و الارض و كان الله عليما حكيما ،مضمون اين آيه تقريبا همان مضموني است كه آيه سوره مجادله داشت ، با اينتفاوت كه در آن آيه ، روح به جاي سكينت در اين آيه ، و زياد شدن ايماني برايمان مؤمنين در اين آيه ، به جاي كتابت ايمان در آن آيه قرار گرفته ، مؤيداين انطباق ذيل آيه سوره فتح است كه لشگر آسمانها و زمين را از آن خدامي‏داند ، و قرآن كريم در مواردي ديگر ملائكه و روح را لشگر خدا دانسته است .

باز نزديك به سياق اين آيه ، آيه شريفه زير استكه مي‏فرمايد : فانزل الله سكينته علي رسوله و علي المؤمنين ، و الزمهمكلمة التقوي و كانوا احق بها و اهلها ) ، و نيز آيه زير است كه مي‏فرمايد : فانزل الله سكينته عليه و ايده بجنود لم تروها .

از مطالب گذشته هم روشن گرديد كه ممكن است ازكلام خداي تعالي استفاده كرد كه مراد از سكينت ، روحي است الهي ، و چيزياست كه مستلزم آن روح الهي است ، امري است از خداي تعالي كه باعث سكينت قلبو استقرار و آرامش نفس و محكمي دل مي‏شود و معلوم است كه اين توجيه باعثنمي‏شود كه كلام از معناي ظاهريش بيرون شود ، و كلمه سكينت كه به معنايسكون قلب و عدم اضطراب آن است در روح الهي استعمال شده باشد و جا دارد كهبا همين معنا روايات آينده توجيه شود .

و بقية مما ترك آل موسي و آل هرون تحمله الملئكة ...

ترجمة الميزان ج : 2ص :441

ابزارهای موضوع	جستجو در موضوع
پرینت این صفحه / حالت نمایش بصورت پرینت شده ارسال این صفحه به ایمیل یک دوست یا خودتان	جستجو در موضوع: جستجوی پیشرفته
نحوه نمایش
حالت خطی تعویض به حالت ترکیبی تعوض به حالت رشته ای

موضوعات مشابه
موضوع	نویسنده موضوع	انجمن	پاسخ ها	آخرين نوشته
ترجمه المیزان : سوره بقره آیات 33 - 26	top@z	تفسیر	22	01-26-2012 01:46 PM
ترجمه المیزان : سوره بقره آیات 20 - 1	top@z	تفسیر	8	01-26-2012 09:19 AM
فضیلت و خواص سوره قدر	!SHIMA!	قرآن کریم	0	04-19-2011 10:43 PM
6236آيه در يک سوره	!SHIMA!	قرآن کریم	0	01-13-2011 06:10 PM
مثال هایی از علوم طبیعی در قرآن - مجموعه شماره 1	!SHIMA!	قرآن کریم	1	09-10-2010 09:18 PM

کاربران در حال دیدن موضوع: 1 نفر (0 عضو و 1 مهمان)

آخرين ارسالات انجمنها